• $ 5,7277
  • € 6,3849
  • 260.642
  • 102556
Haber hattı
0530 708 54 54
Haber hattı
0530 708 54 54

Bir iktisatçı niçin romanperver olmalı?

Roman türü üzerinden iktisat, sosyoloji, siyaset, tarih okumaları yapan Mustafa Özel, yeni kitabı Romanperver İktisatçı’da, modern kapitalizmi deşifre ediyor.  

  • SUAVİ KEMAL YAZGIÇ
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
x

Stendhal, romanı yol boyunca dolaştırılan bir aynaya benzetir. Mustafa Özel, romanın yürütüldüğü yolun tanımı değiştirerek kullanıyor aynı metaforu ve romanlardan yola çıkarak çok derinlikli deneme metinlerine ulaşıyor. Roman, Mustafa Özel için ekonomide, tarihte, siyasette, sosyal yapıda dolaştırılan bir aynaya dönüşüyor. Roman pek çok farklı disiplinin bir arada temaşa edildiği devasa bir ibret aynası sözün özü.

Mustafa Özel, modernlik üç kâğıttır tespitiyle başlıyor: Kâğıt para, gazete ve roman. “Kâğıt para olmasaydı kapitalim, gazete olmasaydı ulus, roman olmasaydı birey olmazdı.” diyen Özel, roman tarihinin önemli eserlerinden aldığı ilham ve ibretle hem kapitalizmin, hem ulusun hem de bireyin arkaplanına dair ipuçları yakalıyor. Çünkü kapitalizm, ulus ve birey birbirinden farklı kompartımanlarda anlamlandırabileceğimiz kavramlar değil. Tam tersine birbirini tahkim eden, derinleştiren, zenginleştiren üç kavram. Don Kişot’un ve Robinson Crusoe’nun modern zamanın ruhu ve ruhsuzluğunun teşhisi için önemine dikkat çeken Mustafa Özel’in romanın yaygınlaştığı 19. yüzyıl romanı için “Yeni toplumun gelişmiş MR cihazı” olduğu tespitinde bulunuyor. Mustafa Özel de bu MR cihazından hem dünyanın hem de yaşadığımız toprakların iktisadi manzarasına roman aynasını tutuyor. 

ROMANDA 20 BİN FERSAH

Roman ve toplum okuma haritası çiziyor Mustafa Özel. Kah dünya klasiklerinden kağıt paranın anlamını ve kullanılmaya başlamasıyla nelerin değiştiğini öğreniyoruz kah bireyin insandan farkını. İnsanın etimolojik olarak “yakınlıkla” ilgili bir kelime olmasına rağmen bir roman kahramanı olan bireyin yalnızlığını ve çıkmazlarını Özel’in kurduğu perspektiften takip ediyoruz. 

Borsada kaybetmek için oynayan küçük yatırımcı ile Dostoyevski’nin Kumarbaz adlı romanı arasındaki ilgiyi, kâğıt paranın asli anlamının Faust’tan okunabileceğini görüyoruz kitapta.

Söz bize gelince Halid Ziya Uşaklıgil, Halide Edip Adıvar, Ahmet Hamdi Tanpınar’a özel bir önem veriliyor kitapta. Halide Edip Adıvar’ın Sinekli Bakkal’ın adeta bir Memleketimden İnsan Manzaraları gibi panoramik bir okumaya açık metin olduğunu görüyoruz Romanperver İktisatçı”da. Halide Edip’in bu romanla sadece 1930’ların değil 2030’ların da Türkiye’sini anlattığını izah ediyor. Meselenin kalbini mabedden markete taşıyan Sinekli Bakkal’ın Türk edebiyatının Faust’u olduğunu söylemek elbette romanlar altında 20 bin fersah yol tepmeyi/yorum yapmayı gerektirir. 

Peki, romanda 20 bin fersah yolculuk yapmanın bir sosyal bilimciye ne faydası olabilir? Bu sorunun cevabını belki de Mustafa Özel’den almak en doğrusu: “Hayden White’a göre, genel olarak tarihçiler gerçeklerin araştırılarak ‘bulunduğunu’ düşünürler, oysa hakikatte ‘gerçekleri, sordukları sorularla inşâ ederler’. Bundan dolayıdır ki, çağdaş tarihçiler Joyce, Yeats, Ibsen gibi şiir, oyun ve roman yazarlarının ‘edebî tekniklerinden’ çok şeyler öğrenebilir. Tarih yazmak, delilleri seçmeyi ve boşlukları doldurmayı içerir. Dolayısıyla, ‘yazılan tarihler’ sadece olaylar hakkında değil, sayesinde bu olayları tasavvur ve tahayyül edebileceğimiz ‘mümkün ilişki kümeleri’ hakkındadır. Yani esas mesele, keşif yahut inşâ ettiğimiz olayları birbirlerine bağlayabilmektir; onları anlamlı kılabilmektir. Farkında olsa da olmasa da, tarihçi ‘bazı fikir ve eylemlerin diğerlerinden daha doğru yahut meşru olduğunu’ önerir. Kendi değer ve önyargılarını olaylara söylettirir. Romancı, tarihe dayanarak kendi olaylarını oluştururken; tarihçi zaten oluşmuş olan olaylar kaosundan, anlatmak istediği hikâyenin unsurlarını seçer.”  Bir veri yığınını anlamlı bir bilgiye dönüştürme sürecinde genelde edebiyatın özelde zamanın ruhunu ve ruhsuzluğunu yansıtan romanın verebileceği pek çok ipucu var. Romanperver İktisatçı, Mustafa Özel’in bu çizgide kaleme aldığı en yeni kitap, görünüşe bakılırsa devamı da gelecek. Bence bu vadide başka yazarların, başka bakış açılarının da katabileceği çok değer var. Mustafa Özel’in bu vadide yalnız bırakılmaması gerekiyor. 

KİTAPLAR KİTABI

Mustafa Özel’in “roman” merkezli diğer kitaplarından farklı olarak “söyleşi” ve “konuşma” merkezli metinleri bir araya getiriyor Romanperver İktisatçı. Bu da kitabı daha rahat okunabilir kılıyor ve bence bu kolaylık bir kolaycılığa sebep olmuyor. Zira bu kitap sadece Mustafa Özel’in diğer kitaplarına değil genel olarak roman türüne farklı kapılar açan bir “eşik kitap” niteliğinde. Kitabın sadece arka kapağında yer alan yazarlar listesi bile eserleriyle bir kütüphane oluşturabilecek nitelikte. Mustafa Özel’in hemen her kitabı gibi Romanperver İktisatçı da rahatlıkla bir kitap değil “kitaplar kitabı” olarak tanımlanabilir. Bu kitapta savunulan tezlerin tartışılması yaşadığımız toprakların ve zamanın bir hamaset nesnesi olmaktan çıkartıp tefekkür ortamının inşasını mümkün kılacaktır. 

Romanperver İktisatçı, ilham verici bir kitap bence. Umarım dev bir kütüphaneye önayak olur ve pek çok yazar romanın aynasında kendi birikimi çerçevesinde içinde yaşadığımız çağı temaşa etmeyi başarır. Roman sadece roman değildir elbette. Ancak sadece roman mı? Hemen her sanat eseri böylesi farklı okumaları bekliyor. Romanperver İktisatçı bu açıdan sadece kendisinden ibaret kalmaması gereken bir kitap. Kendini tanımak isteyen herkese farklı ufuklar açmaya talip. Yeter ki biz o talebi duymaya hazır olalım...

Bu yazıya ilk siz yorum yapın.

Yorumlar

Yorumlarınızı kendi özgür iradenizle yayınlamakta olup; bununla ilgili her türlü dolaylı ve doğrudan sorumluluğu tek başınıza üstlenmektesiniz. Yorum yaparak Toplum Kuralları ve Kullanım Koşulları'nı kabul etmiş sayılırsınız.

  • Lütfen birşeyler yazınız. Yorum alanı boş bırakılamaz.
  • Tebrikler! Yorumunuz onay sonrası yayınlanacaktır.
  • Mesajlarınız size hukiki sorumluluk doğurur.
  • Bir hata oluştu lütfen daha sonra tekrar deneyiniz!

Emniyette terfiler belli oldu

Emniyette terfiler belli oldu

Sokak ortasında kanlı infaz

Sokak ortasında kanlı infaz

S&P'den İngiltere'ye uyarı

S&P'den İngiltere'ye uyarı

Çarpıcı hamle! ABD ile yapılan anlaşmayı veto etti

Çarpıcı hamle! ABD ile yapılan anlaşmayı veto etti

Kanlı biten şezlong tartışmasının ayrıntıları ortaya çıktı

Kanlı biten şezlong tartışmasının ayrıntıları ortaya çıktı

20 yıl sonra çiçek açtı

20 yıl sonra çiçek açtı

10 yıldır aranıyordu, market dolabının arkasında bulundu!

10 yıldır aranıyordu, market dolabının arkasında bulundu!

Hakan Atilla Türkiye'ye dönüyor

Hakan Atilla Türkiye'ye dönüyor
 
Fatih´te dehşet anları... Taksici tartıştığı yolcusuna bıçak çekerek saldırdı

Fatih´te dehşet anları... Taksici tartıştığı yolcusuna bıçak çekerek saldırdı

'Eğlencenin fotoğrafı'nı çektiler! Finalistler arasında bir Türk var...

'Eğlencenin fotoğrafı'nı çektiler! Finalistler arasında bir Türk var...

Avrupa'nın göbeğinde bir Türk kasabası

Avrupa'nın göbeğinde bir Türk kasabası

Doğanın medeniyete karşı zaferinden kareler...

Doğanın medeniyete karşı zaferinden kareler...