Heidegger'i biz kalarak anlamak

Eserinde Heidegger'in varlık düşüncesinin sunduğu imkanları, biz kalarak anlamaya ve anlatmaya çalışan Kalın “Risk alma pahasına Heidegger'i kendi konfor alanından alıp bizim dünyamızda bir gezintiye çıkardım” diyor.

Murat Güzel

Yaklaşımıyla sadece felsefe alanında değil şiir, resim, mimarlık, teoloji vb. diğer alanlarda da kayda değer tartışmalara yol açmış 20. yüzyılın en etkili filozofu sayabileceğimiz Martin Heidegger'in özellikle Hölderlin, Stephan George gibi Alman şairlere de ilgi gösterdiği, birçok çözümlemesinde onların dizelerine atıf yaptığı, hatta zaman zaman şiirlerini kapsamlı bir şekilde kendi yaklaşımını doğruladıklarını göstermek amacıyla yorumladığı görülür. Felsefenin geleneksel söz dağarını lağvedip ona yeni bir söz dağarı kazandırmak gibi cür'etli bir düşünmeye girişen Heidegger'in bunun için de mevcut felsefi geleneği sil baştan yeniden, bu kez kendi girişimi çerçevesinde okuduğunu görürüz. Bütün "ham" bilgilerden uzaklaşarak onları rafine bir hale dönüştürmeyi amaçlayan bu cüretkâr girişimin siyasal alanda tökezlemesi ise kaçınılmazdır handiyse. Heidegger'in 1933'te Nasyonal Faşizm'le (Nazizm'le) temasına dönük değerlendirmeler buna işaret eder belki de. Yine de, bize en yakın ve en açık olanın tasvirinde en çok zorlandığımız şeyler olması gibi Heidegger de "zorluk"la okunur, "zorluğu" sever, zorlar; Heidegger'i siyasi okunuşunun ötesinde okumak gerektiği açıktır.

İbrahim Kalın'ın 2019 sonbaharında Almanya'nın Baden-Württenberg eyaletinde, Feriburg şehrine otuz kilometre mesafedeki Todnauberg köyünde, Kara Orman'ın kenarına kurulmuş Heidegger'in kulübesine yaptığı yolculuğu sadece felsefi temelli değildir. Elbette, kendi söyleyişiyle Kalın'ın oraya giderken zihninde bir dizi düşünce, kavram ve mesele vardır; ancak onun için bu ziyaret şu anlama gelir: "Heidegger'in kulübesine yolculuğumun temeli, onun düşüncesine yönelik ilgim, alakam ve ihtimamımdı. Heidegger'in düşüncesinin kulübesiyle, köyüyle, şehriyle, Kara Oman'ıyla, Almanlığı ve Avrupalılığıyla olan irtibatı da bu ilgi alakanın kurucu ve tamamlayıcı unsurları arasında yer alıyor. Kulübeyi ziyaret etmek demek, tüm bu unsurlarla da yüzleşmek demek".

Katip, ravi, şarih...

Heidegger'in düşüncesinin derinlik ve enginlik kazanmasını sağlayan şeyin Kara Orman'ın sağladığı ortam olduğunu söyleyen Kalın böylelikle "tabiatı romantize etmeden onu Varlık'ın bir tezahürü olarak görmek, Varlık sorusunun açık seçik bir şekilde ortaya konmasına yardımcı olur" demektedir. Heidegger'le birçok meseleyi müzakere ederek yer yer Nesimi, Yunus Emre, Aşık Veysel'in sohbete dahil olmasına; yer yer Heidegger'le Molla Sadra'nın baş başa konuşmasına imkan tanıyan, bu müzakere esnasında ihtiyaç hasıl oldukça mütercimlik, katiplik, ravilik, şarihlik yapan İbrahim Kalın, kitapta hem eleştiri mesafesini koruyor hem de "yargılamadan, yabancılaşmadan ve ötekileştirmeden anlamaya, öğrenmeye ve kavramaya" çalışıyor.

Heidegger ile birlikte varlık, medeniyet, teknoloji, felsefe, şiir, hakikat, özgürlük kavramlarını, bu kavramların işaret ettiği içeriğin en asli yanlarını ele alan Kalın, "Heidegger'le çıktığımız yolu önemsiyorum ama bizi götürmek istediği yer konusunda şüphelerim var" demeyi de ihmal etmiyor. Heidegger'in düşüncesini sistematikleştirmekten uzak duran Kalın bunun sebebinin Varlık'ın özü ve hakikatiyle ilgili bir durum olduğunu tasrih ediyor. Ona göre "Her sistematikleştirme çabası, her şeyi ihata eden Varlık'ın her an yeniden tecelli ve tezahür eden hakikatini sınırlı, soyut ve donuk bir kalıba sokma riskini taşır."

Eserinde Heidegger'in varlık düşüncesinin sunduğu imkanları, biz kalarak anlamaya ve anlatmaya çalışan Kalın "Risk alma pahasına Heidegger'i kendi konfor alanından alıp bizim dünyamızda bir gezintiye çıkardım. Bunu, Heidegger'in düşüncesini tarif etmeden ama kendimize de yabancılaşmadan yapmaya gayret ettim. Medeniyetle arası tüm okumalarımda yapmaya çalıştığım şey hep bu oldu" cümlelerini kuruyor.

Heidegger'in Kulübesine Yolculuk

İbrahim Kalın

İnsan, 2025

Dijital kültürü yaygınlaştıran dikkat dağıtıcılar

İnternet, akıllı telefon, yapay zekâ gibi ürünlerle giderek yaygınlaşan dijital kültürün ortaya çıkardığı dönüşümün hayata etkileri çoğu kez olumsuzdur. Kore asıllı olup Almanca yazan ünlü kültür teorisyeni Byung-Chul Khan dijital kültürün ürünlerini ele alırken onların bir şekilde şey-olmayanlarla birlikte düşünülmesi gerektiğini belirtiyor. Şey-olmayan eni sonu enformasyondur elbette; sabitliği ve sürekliliği olmayan, dikkat dağıtıcı şey-olmayanlar kuşatır hayat dünyamızı; şeylerin infomata dönüştüğü bu süreçte dünyanın daha ele avuca gelmez, bulutsu ve hayaletsi bir hale geldiğini, hiçbir şeyin elle tutulur ve kavranabilir olmadığını da görürüz. Nesnelerle bağlarımızın giderek koptuğu bu durumda nasıl bir geleceğe sahip olabileceğimizi tasavvur etmek de pek mümkün değil.

Şey-Olmayanlar

Byung-Chul Khan

çev. Enes Özel

Ketebe, 2025

Said Nursi'nin felsefi-hikemi bir yorumu

Günümüz İslam düşüncesinin önemli isimlerinden biri olan Taha Abdurrahman, kitabında felsefe ve hikmeti modern zamanlarda iz bırakmış Said Nursi üzerinden tartışıyor. Taha Abdurrahman, modern felsefeyle Kur'an merkezli hikmet arasındaki ayrımı derinlemesine işlerken, Said Nursi'nin Eski Said'den Yeni Said'e uzanan fikrî dönüşümünü yorumluyor. Felsefe-hikmet ilişkisini içsellik ve beraberlik gibi klasik kategorilerle değil, ahlakî ve epistemolojik kıstaslarla yeniden inşa eden çalışma, Kur'an'ın temsîlî anlatım biçimini felsefî çıkarıma karşı güçlü bir alternatif olarak öne çıkarıyor. Ayrıca Said Nursi üzerinden vahiy, akıl, kalp ve ahlak ekseninde İslam felsefesine yeni bir soluk getiriyor. Müslüman düşünürlerin modernlikle ilişkilerinin nasıl olması gerektiğine dair de çeşitli ipuçları sunuyor.

Said Nursi, Felsefe ve Hikmet

Taha Abdurrahman

Pınar, 2025