Kurtlar Vadisi'nden Epstein'a: Değişmeyen karanlık

Teoman Duralı, modern dünyanın ürettiği güç ilişkilerini ve bu ilişkilerin insanı nasıl nesneleştirdiğini anlatırken, aslında bugün konuştuğumuz birçok meselenin felsefi zeminini ortaya koyuyordu. Ne var ki o dönem bu uyarılar çoğu zaman ya görmezden gelindi ya da “abartılı” bulunarak kenara itildi.

Mehtap Şahin/ Yazar

Bazı meseleler vardır; konuşuldukça büyür, sustukça kök salar. Yıllara yayılan, katman katman derinleşen ve her defasında "artık her şey ortaya çıktı" denildiği halde bir türlü gerçek anlamda yüzleşilemeyen dosyalar gibi... Bugün yeniden gündemimize giren ve kamu vicdanını sarsan olaylar da tam olarak böyle bir yerde duruyor. Bir seferde kapanacak, tek bir yargı süreciyle sonuca ulaşacak dosyalar değil bunlar. Çünkü mesele yalnızca birkaç kişinin işlediği suçlar değil; mesele, o suçları mümkün kılan, koruyan ve görünmez kılan bir düzen.

Beden ve vitrin

İlk görüntülerdeki dehşet, aslında buzdağının sadece görünen kısmı. Çocukların bir "güzellik" kavramı etrafında yarıştırılması bile başlı başına sorgulanması gereken bir zihniyetin ürünü. Çocuk, çocukluğunu yaşamalıdır; bedenini bir vitrine dönüştürmek, onu erken yaşta yetişkin dünyasının kalıplarına sıkıştırmak, sadece kültürel bir yozlaşma değil, aynı zamanda daha büyük istismar ağlarının zeminini hazırlayan bir süreçtir. Bugün "masum" görülen birçok şeyin, yarın çok daha karanlık yapıların parçası haline geldiğini artık inkâr edemeyiz.

İkinci aşamada karşımıza çıkan tablo ise daha da çarpıcı: Her şey bu kadar açıkken hâlâ "komplo" diyerek meseleyi itibarsızlaştırmaya çalışan bir kesim var. Oysa ortada anlatılanlar, tanıklıklar, belgeler ve yıllardır birbirini doğrulayan olaylar zinciri bulunuyor. Bu noktada sorulması gereken soru şu: Daha ne olması gerekiyor? Toplumun harekete geçmesi için hangi eşik aşılmalı?

Bu tartışmalar yeni değil. Türkiye'de popüler kültür bile yıllar önce bu karanlık yapılara işaret etmişti. "Kurtlar Vadisi" gibi diziler, dönemin şartları içinde belki kurgu olarak izleniyordu; ancak bugün dönüp bakıldığında, o hikâyelerde anlatılan bazı yapıların, ilişkilerin ve güç ağlarının gerçek hayatta da karşılık bulduğunu görüyoruz. O gün izleyenler için bir senaryo olan şeyler, bugün çok daha somut bir gerçeklik olarak karşımızda duruyor.

Benzer şekilde son yıllarda küresel ölçekte ortaya saçılan bazı skandallar da bu karanlık ağların sadece yerel değil, uluslararası bir boyutu olduğunu gösterdi. Epstein dosyası, bunun en çarpıcı örneklerinden biri olarak hafızalara kazındı. Güç, para ve nüfuzun nasıl bir koruma kalkanına dönüşebildiğini; yıllarca süren istismarların nasıl örtbas edilebildiğini tüm dünya ibretle izledi. Ancak mesele sadece bir isimden ibaret değil. Asıl sorun, bu tür yapıların sistematik bir şekilde varlığını sürdürebilmesi.

Türkiye'de de benzer iddiaların ve tartışmaların zaman zaman gündeme geldiğini biliyoruz. Bu noktada merhum Teoman Duralı'nın yıllar önce yaptığı uyarılar yeniden hatırlanıyor. Duralı, modern dünyanın ürettiği güç ilişkilerini ve bu ilişkilerin insanı nasıl nesneleştirdiğini anlatırken, aslında bugün konuştuğumuz birçok meselenin felsefi zeminini ortaya koyuyordu. Ne var ki o dönem bu uyarılar çoğu zaman ya görmezden gelindi ya da "abartılı" bulunarak kenara itildi.

Görünmez güç

Bugün geldiğimiz noktada ise tablo çok daha net. Karşımızda, sadece bireysel suçlardan oluşan dağınık bir yapı değil; organize, planlı ve kendini korumayı başaran bir sistem var. Bu sistemin en önemli gücü ise görünmezliği. Daha doğrusu, görünür olduğu halde görünmez kalabilmesi. Çünkü güç ilişkileri, çoğu zaman gerçeğin üzerini örtmek için yeterli oluyor.

Burada dikkat çekici bir başka unsur da "kısmi ifşalar." Zaman zaman bazı belgeler, bazı görüntüler, bazı isimler ortaya saçılıyor. Ancak hiçbir zaman bütün resim tamamlanmıyor. Bu durum, ister istemez şu soruyu akla getiriyor: Eğer bu yapılar bu kadar güçlü ve her şeyi gizleyebilecek kapasitedeyse, neden bazı şeylerin açığa çıkmasına izin veriliyor?

Bu sorunun cevabı, belki de meselenin en kritik noktasında saklı. Çünkü kısmi ifşalar, çoğu zaman bir hesaplaşmadan çok bir yönlendirme aracı olarak işlev görüyor. Toplum, ortaya çıkan detaylara odaklanırken, asıl büyük resim gözden kaçabiliyor. İnsanlar şok edici ayrıntılar içinde kaybolurken, sistemin kendisi sorgulanmadan varlığını sürdürmeye devam ediyor.

Bu da beraberinde başka bir tehlikeyi getiriyor: Normalleşme. Sürekli olarak benzer olaylara maruz kalan toplum, bir süre sonra bu tür haberleri sıradanlaştırmaya başlıyor. Oysa burada sıradan olan hiçbir şey yok. Her bir olay, insanlık onuruna karşı işlenmiş ağır bir suç ve bu suçların cezasız kalması, yeni suçların önünü açıyor.

Sessizlik suça ortak olmaktır

Bir diğer önemli mesele ise sessizlik. Güç sahibi olanların, konfor alanını korumak adına susmayı tercih etmesi; bu düzenin devamını sağlayan en büyük etkenlerden biri. Oysa tarih bize şunu defalarca gösterdi: Sessizlik, çoğu zaman suça ortak olmak anlamına gelir. Konuşmayan, itiraz etmeyen, sorgulamayan herkes; bu düzenin sürmesine dolaylı olarak katkı sunar.

Bugün yapılması gereken şey, meseleyi sadece belirli isimler veya olaylar üzerinden tartışmak değil; bu olayları mümkün kılan zihniyeti ve yapıyı sorgulamaktır. Çocukların korunamadığı, suçluların cezasız kaldığı, gücün hukukun önüne geçtiği bir sistem sürdürülebilir değildir. Bu sadece ahlaki bir sorun değil, aynı zamanda toplumsal bir güvenlik meselesidir.

Toplum olarak en büyük yanılgımız ise "bize olmaz" düşüncesi. Oysa bu tür yapılar, tam da bu rehavet ortamında güçlenir. Herkesin kendi hayatına çekildiği, olan biteni uzaktan izlediği bir ortamda; suç örgütleri ve karanlık ağlar daha rahat hareket eder. Bu yüzden meseleye sadece bir "haber" gibi bakmak yerine, bir uyarı olarak görmek gerekir.

Sonuç olarak, bugün konuştuğumuz her şey bize şunu hatırlatıyor: Gerçekle yüzleşmek kolay değildir, ama kaçınılmazdır. İster yerel ister küresel ölçekte olsun, çocukları hedef alan her türlü yapı; insanlığın ortak düşmanıdır. Bu yüzden mücadele de ortak olmak zorundadır.

Görmek istemeyenler için karanlık her zaman vardır. Ama mesele, karanlığın varlığı değil; ona karşı ne yaptığımızdır. Eğer sadece izler, konuşur ve sonra unutur isek; bu düzen aynen devam eder. Ancak sorgular, hesap sorar ve gerçek bir adalet talep edersek; işte o zaman değişim mümkün olur.