Müzmin bir kuşkucu olarak Foucault

1960’lı yıllardan beri beşeri bilimlerde oluşan yeni fikirlerin ve yaklaşımların membaı ve zirvesi olarak Michel Foucault ve eserleri gösterilse yeridir. Foucault bir yapısalcı ya da post-yapısalcı mıdır? “1968 düşüncesi” denebilecek özel bir tür düşünce bütünü mü onun eserlerine yön vermiştir? Bu soruları soran tarihçi ve Foucault’un yakın dostu Paul Veyne’e bakılırsa o ne yapısalcı ne de 1968 düşüncesi olarak adlandırılabilecek bir akıma bağlı bir düşünürdür. Ne görececi, ne de tarihselcidir. Foucault’nun fikri mirasına yönelik bu tür nitelemelerin Foucault’nun kendi sözlerini kaçırdığını savlar Veyne. Çünkü Foucault kendini bir kuşkucu olarak nitelemektedir.

 

Peki ama Foucault’nun kuşkuculuğu ne tür bir kuşkuculuktur? Veyne’e göre Foucault genel fikirlerin hakikatine değil yalnızca olguların, yazdığı kitapların sayfalarını dolduran tarihsel olguların hakikatine inanıyordu. Bu anlamda kurucu hiçbir aşkınlığı kabullenmeyen Foucault nihilist olarak da adlandırılamazdı. İnsan özgürlüğünün olduğuna inanan, bu uğurda politik mücadelelere girşimiş, militanlık da yapmış bir düşünürdür. Ancak politik mücadelelere ve politik pratiğe hakikat değeri verebilmek üzere düşünceleri kullananlardan haz etmediği de kendi sözleriyle ortada olan bir düşünürdür Foucault.

 

Paul Veyne’nin Foucault’nun düşüncesi ve kişiliğini anlattığı  kitap bu açıdan sadece bir tarihçinin gözüyle değil, bir “dost” bakışıyla yazılmış bir kitap. Foucault’nun yakın dostu Veyne, filozofun devrim niteliğindeki düşüncelerini, bu düşünceleri biçimleyen yaşamıyla birlikte ele alıyor. Filozofun kişiliğinde ete kemiğe bürünen bu düşünce Veyne’nin kaleminde yaşayan, hareket eden, mücadeleci bir insana işaret ediyor.

 

Şimdinin tarihi

 

Foucault eserlerinde geçmişi ele alırken asıl olarak “şimdinin tarihi”ni yazmaya gayret gösterir. Paul Veyne, Foucault’nun akvaryumda olduğunu bilen kırmızı bir balık olduğunu söylüyor. Fakat bu kırmızı balık akvaryuma karşı bir samurayın kılıcıyla kuşanmış. “Bu yüzden” diyor Paul Veyne, “bu kitabın asıl başlığı kırmızı balık ve samuray”dır. 

 

Foucault hakkında kaleme alınmış birçok eser arasında Foucault’nun “yaşama sanatı”nı da iş başında gösteren Veyne’nin kitabı kendiliğinden önemli bir yer tutuyor. Düşünürlerin fikirleri kadar kişilik ve hayatlarının da önemli olduğu; kişilik, hayat ve düşünce arasındaki ilmeklerin doğru atılması durumunda elde edilecek hasılanın düşünmekle yaşamak, teori ve pratik olarak adlandırılan sözde zıt karşıtlıkları çözümlemede bize önemli doneler sağlayacağı hiç kuşkusuzdur.

 

Bu bakımdan da Veyne’nin kitabı değerliler arasında yer almaktadır. 

 

Bir şehirde yabancı olmak

 

muratgzl@gmail.com