• $ 6,1491
  • € 6,8633
  • 251.84
  • 84.045
Haber hattı
0530 708 54 54
Haber hattı
0530 708 54 54

Toplumsal bir yansıma: Mahya

Ramazan ayının simgesi olan mahyalar insanlığa ve İslam’a taşıdığı olumlu mesajlar dışında aynı zamanda tarih boyunca kamusal bir sorumluluk görevi de taşımış. Yaşanan savaşlar, siyasi atmosfer, toplumsal mesajlar ve diğer birçok etken mahya yazılarına konu olmuş…  

  • ALİ DEMİRTAŞ
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
  • 0
x

Geçtiğimiz Çarşamba günü açılan Prof. Dr. İsmail Kara’nın arşivindeki fotoğraf ve belgelerden oluşan Mahya Sergisi, geçmişten günümüze mahyanın tarihini gözler önüne seriyor. Mübarek gecelerde, kandillerde, Ramazan akşamlarında, bayramlarda camilerin, türbelerin içini-dışını, özellikle minare ve şerefeleri aydınlatmak eski bir gelenek. Kutsal vakitlerde bütün şehri ışığa/nura/aydınlığa boğmak İslam dünyasında kutlama gelenekleri arasında yer alıyor. Burada maddî ve mânevî karanlıklardan uzaklaşarak ibadetle hayatı, dinî zevkle hüznü, sevinç ve neşeyi yakınlaştırmak dahası çocukla yaşlıyı, zenginle fakiri, efendi ile hizmetçiyi aynı hisler etrafında birleştirmek istikametinde kuvvetli bir fikir ve irade söz konusu. Hele günün akşamla birlikte bittiği, yatsıdan sonra herkesin uykuya daldığı, sokak ve mahallelerin derin bir sessizliğe ve karanlığa büründüğü eski dönemler hatırlanırsa Müslüman toplumlardaki bu mahya ve aydınlatma geleneğinin etkisi ve görkemi daha bir belirginleşir. Bu noktada mahya geleneğinin Müslüman Türklere hatta Müslüman İstanbul’a mahsus hoş bir gelenek, dinî hayatın hissiyatı yüksek bir parçası olduğunu hatırlamak gerek. Mahyanın, iki minare arasına gerilen ipler üzerinde kandillerle yapılan şekiller veya yazılan yazılar şeklinde tanımlanması yanlış olmamakla beraber eksiktir. Çünkü yine Ramazanlarda ve mübarek gecelerde iç mahya, zemin mahyası, gezdirme mahya, taraklı mahya başta olmak üzere kaftanlama, kandil/fener uçurtma gibi mahya kavramı içinde mütalaa edilen başka aydınlatma, ihya etme ve şenlik biçimlerinin olduğunu da biliyoruz. 

YA ŞEHR-İ RAMAZAN’DAN YAŞASIN CUMHURİYET’E… 

Mahyalara sadece Ramazan ayının içeriğine hizmet eden mesajlar değil dönem dönem siyasi ve toplumsal mesajlar içeren yazılar da yansımış. Kaynak yetersizliği nedeniyle neyin, ne zaman, hangi sebeple, hatta hangi siyasetle yazıldığını tam olarak bilinmiyor. Ancak mahyaların o dönemin veya o yılın siyasi atmosferinden, önemli olaylarından beslendiği de bir gerçek. Tüm zamanların mahya yazılarını incelediğimizde dikkat çeken popüler mahya uygulamaları şunlar: “Merhaba”, “Ya şehr-i Ramazan”, “Merhaba ya şehr-i Ramazan”, “Hoş geldin”, “Gafletten uyan”, “İsraftan sakın”, “Cennet cömertlerin yeri”, “İlim hayattır”, “Hakkın ışığı sönmez”, “Dinin esası ahlâk”, “İnsanın kemâli iyi huydur”, “İslâm güzel ahlâktır”, “Helal kazanç ibadettir”, “Muhacirîni unutma”, “Müminler kardeştir”, “Yetimleri unutma”, “Yoksulu gözet”, “Dünya ahiretin tarlasıdır”, “İçkiden kaç”, “Kumar insanı mahveder”, “Kumarın sonu felâkettir”, “Faiz malı eritir”… 

Bazı mahya yazıları da vardır ki o günün problemlerini, sosyopolitik arayışlarını ve beklentilerini yansıtır. Savaş yılları, peşinden gelen zafer veya mağlubiyet bu türden mahyaların sayısının artması ve çeşitlenmesi açısından önemli bir etken: “Men sabare zafere” (Sabreden zafere ulaşır. Milli Mücadele sonrasında çok kullanılmıştır), “Hubbu’l-vatan mine’l-iman” (Vatan sevgisi imandandır), “Yaşasın istiklâliyet”, “Yaşasın misak-ı millî”, “Hâkimiyet milletindir”, “Tayyareyi (Türk Tayyare Cemiyeti’ni/Türk Hava Kurumu’nu) unutma”, “Hilal-i Ahmer’i unutma”… 

Siyasetle ilişkilendirilebilecek mahyalar modern dönem din-siyaset ilişkileri açısından da önemli. Özellikle cumhuriyetin ilk devirlerinde din ve devlet işleri birbirinden ayrıldı denilip dindarlar üzerinde gözle görünür bir baskı kurulurken mahyalara şu tür mesajlar yazdırmakta sakınca görülmedi: “Yaşasın Cumhuriyet”, “Müslümanlar Cumhuriyetperverdirler”, “Ey Türk genci, Gazi Cumhuriyeti sana emanet etti”, “Ne mutlu Türküm diyene”, “Yaşasın Gazimiz”, “Atatürk”, “Var ol İnönü”, “Türk yılmaz”, “Cumhuriyet bayramı kutlu olsun”, Milli iktisat politikalarıyla alakalı mahyalar da siyasî kabul edilebilir: “Para biriktir”, “Yerli malı kullan”, “Vergi namustur”, “Tasarruf berekettir”. Siyaset ağırlıklı son çarpıcı örnekler 5 Ekim 2009 tarihinde İstanbul’un kurtuluş yıldönümü mahyalarında görüldü. Ergenekon davalarının ve Kürt açılımı tartışmalarının yaşandığı bir ortamda “Ordumuza şükran borçluyuz”, “Ne mutlu Türküm diyene”, “Önce vatan”, “Kurtuluşun kutlu olsun” mahyaları kuruldu. Tartışmalara sebep olan bu teşebbüsün ardından mahya kurulu ve işleyiş esasları yeniden düzenlendi. 

PROF. DR. İSMAİL KARA: MAHYA BİR AYDINLATMA VE NUR SİMGESİDİR 

1969 yılında İstanbul’a geldiğimde ilk hayranlık duyduğum şey mahyalar oldu. Mahya aslında İstanbul’a mahsus bir gelenek. Bursa ve Edirne’nin mahyacıları da müstakil mahyacı değildir. Baş usta eskiden buradan gider, mahyaları kurardı. Ama şimdi elektriğe geçilmesiyle birlikte iş değişti. Öte yandan mahya bir aydınlatma, bir nur simgesidir. Bugünkü gibi düşünmemek gerek. Evet, bugün de çok etkileyici ama İstanbul’da akşam ezanının okunmasıyla birlikte İstanbul’un karanlığa boğulduğu bir dönemde sadece Sultan Ahmet Camii’nden mahya yandığını düşünün. O dönem mahya çok etkileyici bir şey. Bütün toplum kesimlerinin Ramazan’a ve Kandil’e ihya merasimine katıldığı bir kültür bu. Led ile yapılan mahyaların bir estetik değeri yok. Bence yeni teknoloji kullanılarak geleneksel formlarla da irtibata geçerek yeni şeyler yapılması lâzım. Ayrıca bu mahyaların halatlarının mimarlar ve restoratörler tarafından minareleri çok yorduğu söyleniyor. Bu nedenle yeni teknolojiyle beraber estetik şeyler yapılması lâzım. Yeni teknolojiyle birlikte yansıtma usulü ile hareketli mahyaların yapılacağı söyleniyor. Benim önerim yeni teknoloji kullanarak geleneksel formların aynı zamanda yeni formların da estetik bir şekilde birlikte kullanılması. Yeni örnekleri görene kadar klasik tarzın devam etmesi taraftarıyım. 

Bu yazıya ilk siz yorum yapın.

Yorumlar

Yorumlarınızı kendi özgür iradenizle yayınlamakta olup; bununla ilgili her türlü dolaylı ve doğrudan sorumluluğu tek başınıza üstlenmektesiniz. Yorum yaparak Toplum Kuralları ve Kullanım Koşulları'nı kabul etmiş sayılırsınız.

  • Lütfen birşeyler yazınız. Yorum alanı boş bırakılamaz.
  • Tebrikler! Yorumunuz onay sonrası yayınlanacaktır.
  • Mesajlarınız size hukiki sorumluluk doğurur.
  • Bir hata oluştu lütfen daha sonra tekrar deneyiniz!

'İngiltere Başbakanı May'in yarın istifa etmesi bekleniyor'

'İngiltere Başbakanı May'in yarın istifa etmesi bekleniyor'

Eşini sigortalı gösterenler dikkat

Eşini sigortalı gösterenler dikkat

Kesin seçim sonuçları Resmi Gazete'de

Kesin seçim sonuçları Resmi Gazete'de

Markapark Ürünlerinde Sürpriz İndirim Fırsatları

Markapark Ürünlerinde Sürpriz İndirim Fırsatları

CHP İl Başkanı Kaftancıoğlu hakkında hapis istemi

CHP İl Başkanı Kaftancıoğlu hakkında hapis istemi

Şahin-2 füzesinin deneme atışı başarıyla yapıldı

Şahin-2 füzesinin deneme atışı başarıyla yapıldı

Antalya'da facia... Akrobatın feci sonu

Antalya'da facia... Akrobatın feci sonu

69 yıldır vatan hasreti çeken Raşel Türkiye yolunda

69 yıldır vatan hasreti çeken Raşel Türkiye yolunda
 
Kemal Sunal´ın filmi Rusya´da gerçek oldu

Kemal Sunal´ın filmi Rusya´da gerçek oldu

Fransa'dan Türkiye'ye sürpriz 'SAMP-T' teklifi

Fransa'dan Türkiye'ye sürpriz 'SAMP-T' teklifi

Diyarbakır'da bulundu, denizde yaşıyormuş! Bakın ne çıktı?

Diyarbakır'da bulundu, denizde yaşıyormuş! Bakın ne çıktı?

Güçlerini birleştirdiler! Lazer silahına hava savunma görevi

Güçlerini birleştirdiler! Lazer silahına hava savunma görevi