Gizli petrol anlaşması: Trump Venezuela'dan ne almak istiyor?

Küresel petrol piyasaları, Donald Trump'ın Venezuela'nın abluka altındaki ham petrol rezervlerinden önemli bir miktarının ABD'ye aktarılacağını duyurmasının ardından belirgin bir düşüş yaşadı. Söz konusu anlaşma çerçevesinde 30 ila 50 milyon varil arasında değişen miktardaki Venezuela petrolü Birleşik Devletler'e gönderilecek ve bu hamle küresel enerji piyasasında yeni bir dönem başlatacak.

Petrol fiyatlarında keskin düşüş

Venezuela petrol anlaşmasının açıklanmasından sonra uluslararası petrol fiyatları hızlı bir şekilde gerilemeye başladı. Küresel gösterge olarak kabul edilen Brent ham petrolü varil başına 60 doların biraz üzerine düşerken, ABD petrol fiyatı yüzde 1,4 oranında azalarak varil başına 56,44 dolara indi. Bu düşüş, petrol piyasasının arz fazlasıyla karşı karşıya olduğunu ve küresel ekonominin ihtiyaç duyduğundan daha fazla ham petrol arzının devam ettiğini göstermektedir. Geçen yıl Covid pandemisinden bu yana kaydedilen en dik yıllık düşüşü yaşayan petrol sektörü, bu yeni gelişmeyle daha da aşağıya çekilme tehdidi altında bulunmaktadır.

Anlaşma kapsamında ABD başkanı, tankerlerde ve depolama tesislerinde mahsur kalan 3 milyar dolara kadar değerinde Venezuela ham petrolünü zaten arz fazlası olan küresel piyasaya satma yetkisini elde edecektir. Bu durum, petrol fiyatlarının daha da düşmesine neden olabilecek potansiyel bir risk oluşturmaktadır. Trump, Truth Social platformundaki bir gönderisinde, bu paranın Venezuela ve Amerika Birleşik Devletleri halkının yararına kullanılmasını sağlamak için kendisi tarafından kontrol edileceğini belirtmiştir.

Çin'in tepkisi ve uluslararası hukuk tartışması

Venezuela petrol anlaşması, Çin ile ABD arasında yeni gerilimlere yol açma potansiyeli taşımaktadır. Çin, Venezuela'nın ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 80'ini almakta ve bu anlaşma Pekin'i ham petrolü için daha yüksek fiyatlar ödemeye zorlayabilir. Çin dışişleri bakanlığı Çarşamba günü yaptığı açıklamada, Venezuela'nın doğal kaynakları ve ekonomik faaliyetleri üzerinde tam ve kalıcı egemenliğe sahip olduğunu vurgulayarak, ABD'nin ülkeden petrolünü teslim etmesini talep etmesinin uluslararası hukuku ihlal ettiğini, Venezuela'nın egemenliğini çiğnediğini ve Venezuela halkının haklarına zarar verdiğini ifade etmiştir.

Bu açıklama, Venezuela petrol meselesinin sadece enerji politikası değil, aynı zamanda uluslararası hukuk ve egemenlik konularında da önemli tartışmalar başlattığını göstermektedir. Pekin'in bu tepkisi, Beyaz Saray ile arasındaki gerilimleri artırabilecek nitelikte bir gelişmedir.

ABD petrol şirketlerinin Venezuela'daki planları

Trump yönetimi, Chevron, ConocoPhillips ve ExxonMobil gibi büyük ABD petrol şirketlerinin Venezuela'daki petrol endüstrisine milyarlarca dolar yatırım yapmasını planlamaktadır. ABD enerji bakanı Chris Wright anlaşmayı yürütmekten sorumlu olacak ve petrolün gemilerden alınıp doğrudan ABD limanlarına gönderileceği belirtilmiştir. Chevron, ConocoPhillips ve ExxonMobil'den ABD petrol yöneticilerinin Cuma günü Beyaz Saray'da Trump ile Venezuela'daki endüstriye yatırım planlarını görüşmek üzere bir araya gelmesi beklenmektedir.

Trump, bu hamleyi tarihsel bir önem taşıyan bir adım olarak nitelendirmiş ve Venezuela'nın 2000'li yılların ortasında eski başkan Hugo Chávez tarafından kamulaştırılan ABD petrol şirketlerinin varlıklarını geri kazanma fırsatı olarak görmüştür. Trump, "Hiç kimse mülkümüzü onların yaptığı gibi çalmadı. Petrolümüzü bizden aldılar. Altyapıyı aldılar ve tüm bu altyapı çürüdü ve bozuldu ve petrol şirketleri gidip onu yeniden inşa edecek" şeklinde konuşmuştur.

Venezuela'nın petrol üretim kapasitesinin geri kazanılması

Venezuela petrol anlaşmasının başarısı, ülkenin yıllarca süren ihmal ve yolsuzluktan sonra anlamlı miktarlarda petrol üretim yapıp yapamayacağına bağlıdır. Dünyanın en büyük ham petrol rezervlerine sahip olan Venezuela, çıktısının 25 yıl önce günde 3,5 milyon varilden günde yaklaşık 1 milyon varile, yani küresel pazarın yüzde birinden azına düşmesine neden olan ciddi sorunlarla karşı karşıya bulunmaktadır. Bu düşüş, altyapının bozulması, yatırım eksikliği ve yönetim sorunlarının sonucudur.

Venezuela'nın petrol üretimini 1990'ların sonundaki altın çağına çıkarmak için gereken milyarlarca dolarlık yatırım, küresel danışmanlık şirketi Rystad Energy'nin analizine göre, ülkenin bozulmuş altyapısını onarmak için 15 yıllık çalışma ve 185 milyar dolara kadar sermaye harcaması gerektirebilir. Bu rakamlar, Venezuela petrol endüstrisinin iyileştirilmesinin ne kadar zor ve maliyetli bir süreç olduğunu göstermektedir.

ABD petrol devleri şimdiye kadar bu tür yatırım planlarını kamuya açık olarak ortaya koymayı reddemiştir. Büyük halka açık şirketlerin, yatırımlarının korunacağına dair demir gibi garantiler olmadan düşen küresel petrol fiyatları ortamında politik olarak istikrarsız bir bölgeye yatırım yapmaya istekli olup olmayacağı konusunda ciddi şüpheler bulunmaktadır. Bu belirsizlik, Venezuela petrol anlaşmasının gerçekleştirilmesinde önemli bir engel teşkil edebilir.

Sonuç olarak, Trump'ın Venezuela petrol anlaşması, küresel enerji piyasasında önemli etkilere yol açmış ve petrol fiyatlarında düşüşe neden olmuştur. Ancak bu anlaşmanın başarısı, ABD petrol şirketlerinin yatırım kararları, Venezuela'nın üretim kapasitesini geri kazanabilmesi ve uluslararası hukuk çerçevesinde çözümlenmesi gereken sorunlara bağlı bulunmaktadır. Gelişmeler yakından izlenmeye devam edecektir.