24 Kasım 2020 Salı / 8 RebiülAhir 1442
Gece modu

Köşe Yazarları ve Köşe Yazıları

Prof. Dr. Erdem YEŞİLADA
eyesilada@yeditepe.edu.tr
Yazarın Sayfası

Siyah turbu bir ilaç olarak düşündünüz mü?

19 Mart 2017 Pazar

Karaciğer en sadık dostumuzdur. Ona yaptığımız her kötülüğe rağmen görevini yapmaya çalışır. Ta ki görev yapamaz hale gelene kadar. O zaman da artık çok geç! İş işten geçmeden gelin karaciğeri kurtaracak formülleri arayalım.

Modernleşmenin sağladığı büyük yararlara karşılık hepimiz her gün giderek artan şekilde çevresel, radyasyon, ilaç tedavisi, tarım ilaçları gibi etkenlere bağlı olarak toksinlere maruz kalıyoruz. Bu toksinlerin çoğunluğu yağda çözünür karakterde olduğundan yağdokusunda birikerek vücudumuza zarar vermekte. Bu nedenle, vücudumuzdan bu toksinlerin uzaklaştırılması için önlemler alınması gerekir. ‘Detoksifikasyon’ adı verilen bu uygulamalar için tek kaynak bitkilerdir. Dolayısıyla, bitkisel ilaçlarla belirli aralıklarda kürler uygulanmasının yanı sıra beslenme şeklimizde de değişiklikler yapılması önerilmektedir.

Vücudumuzda detoksifikasyonla ilişkili en önemli organ karaciğerdir. Burada yağda çözünen toksinler suda çözünen metabolitler haline dönüştürülerek vücuttan idrar ile atılması sağlanır. Karaciğerde bu işlem iki kademede gerçekleşir. Birinci kademede toksinler Faz I enzimleri olarak adlandırılan sitokrom P450 (CYP olarak kodlanmış 25’ten fazla enzim) enzimleri ile biyotransformasyona uğratılarak suda çözünürlüğü artırılır. Ancak bu işlemler sırasında vücudumuza zarar verebilecek serbest radikaller ve reaktif oksijen türleri ortaya çıkar. İşte bu zarar veren son grup maddeler ise yine karaciğerde Faz II enzimleri tarafından konjügasyon suretiyle etkisiz hale dönüştürülür. Vücudumuzda bu Faz I ve Faz II enzimler arasındaki denge, vücudumuzun sağlığı bakımından çok önemli. Çünküvücudumuzdaki Faz I enzimlerinin ürettiği zararlı atıkların yok edilmesi için Faz II enzimlerine gereksinim var. Eğer çevresel vb. bileşiklerin yanı sıra stres, sigara, alkol gibi etkenlerle fazla iç içeyseniz risk artıyor. Bu nedenle, karaciğerin bu işlevlerini besinlerle desteklememiz son derece önemli.

‘Ben sağlıklıyım’ diye kendinizi avutmayın.Karaciğer en sadık dostumuzdur; ona yaptığımız onca kötülüğe rağmen görevini yapmaya çalışır. Ta ki, görev yapamaz hale gelinceye kadar. O zaman da artık çok geç!

Lahanagiller (bilimsel adı Brassicaceae) ailesi bitkileri; brokoli, lahana, karnabahar, turp, roka gibi kış sebzeleri bu konuda en önemli destekçilerimiz. Bu sebzeler glukosinolatlar, sülfatlar ve glutatyon [en önemli Faz II enzim] sentezini destekleyen sistein taşıyan proteinler bakımından zengindir. Bu nedenle lahanagil sebzeleri kanserden korunmamız için sıklıkla önerilmektedir. Yapılan deneysel araştırmalarda, bu ailenin bir sebzesi olan siyah turbun faz I (sitokromlar 1A1, 1A2) ve faz II (glutatyon-S-transferaz, kinonredüktaz, mikrozomalepoksihidrolaz) enzimlerini uyardığı gözlemlenmiştir. 

ARAŞTIRMADA ÇARPICI SONUÇ

Belirli kriterlere göre seçilen 25-35 yaşları arasında genç sağlıklı ve normal kilolu gönüllüler (20 erkek) üzerinde yürütülen bir pilot çalışmanın sonuçları da bu bulguları destekliyor. Dört hafta süresince siyah turp taşıyan bir besin desteği verilen gönüllülerin her hafta kan ve idrar analizleri yapılıyor. Son gün (28’inci gün) gönüllülere parasetamol (1000 miligram, karaciğere zararlı olduğu bilinen ağrı kesici) verildikten sonra sekiz saat boyunca iki saat aralıklarla kan ve idrarlarında bu ilacın vücuttan atılış hızını izliyorlar. Sonuç değerlendirmesinde siyah turpun Faz I ve II enzimlerin miktarını artırarak toksik etkili parasetamolün vücuttan hızla atılmasını sağladığı bildiriliyor.