Ablukanın yan hesabı

ABD'nin İran limanlarına dönük baskısı ile İran'ın Hürmüz üzerinden verdiği karşılık, Amerikan-Rus rekabeti açısından da yeni bir anlam kazanıyor. Washington, İran'ın petrol satışını ve deniz ticaretini sınırlayarak Tahran'ı zayıflatmak istiyor. Fakat Körfez'de maliyet arttıkça, Moskova kuzey hatlarının değer kazanmasını dikkatle izliyor.

Bu yüzden ateşkes dosyasına bu denklem içinde başka bir gözle bakmak gerekiyor. İran, Pakistan üzerinden bazı şartlar iletti. Limanlar üzerindeki baskının hafiflemesini, deniz ablukasının gevşetilmesini, Hürmüz çevresindeki denetimlerin geri çekilmesini ve petrol satışının önünün açılmasını istedi. Trump bu teklifi sert sözlerle reddetti.

Bu ret, sahadaki başlığı tekrar abluka meselesine bağladı. Liman baskısı sürdü. Boğaz çevresindeki geçişlerde maliyet ve risk arttı. Petrol ihtiyacının büyük kısmını Orta Doğu'dan karşılayan ülkeler alternatif kaynaklara yöneldi. Japonya'nın Azerbaycan ve Orta Asya petrolüne bakması, bu arayışın dikkat çeken örneklerinden biri oldu.

Savaş ilk andan itibaren küresel enerji ve ticaret hattına yayılmıştı. Petrol fiyatları, tanker rotaları, sigorta maliyetleri ve donanma hareketliliği aynı dosyada yer alıyordu. Hürmüz'deki her sıkışma, ABD'nin İran'a kurduğu baskı kadar Rusya çevresindeki güzergâhları da öne çıkarıyor.

Aynı günlerde İngiltere ve Fransa bölgeye yaklaştı. İngiltere savaş gemisi göndermek istedi. Fransa, ticari gemilerin güvenliği için adım attı. İran iki ülkeye uyarı gönderdi. Hürmüz'e girecek yabancı savaş gemilerine hızlı cevap verileceğini bildirdi. Tahran bu hamleleri "bölge dışı müdahale" saydığını açıkladı.

Birkaç gün önce yaşanan hadise, askeri tarafı gösterdi. Amerikan savaş gemileri Umman Körfezi'ne geçerken İran tarafından füze, dron ve küçük sürat tekneleriyle baskı altına alındı. ABD saldırıları önlediğini ve karşılık verdiğini açıkladı.

Gemiler batmadı. Ancak geçişin maliyeti arttı. İran, küçük ve ucuz araçlarla Amerikan donanmasını hazır tutmaya çalışıyor. Dron gönderiyor. Küçük tekneler kullanıyor. Füze tehdidi oluşturuyor. Amerikan gemileri de pahalı savunma sistemlerini devreye sokuyor. Bu durum ABD açısından yıpratıcı bir maliyet üretiyor.

Rusya ise gelişmeleri kuzeyden takip ediyor. Putin'in Ukrayna ile barış söylemlerini artırdığı bir demde, Hürmüz hattındaki sıkışma Moskova açısından ayrı bir anlam taşıyor. Washington'un İran'a baskı kurarken kendi maliyetini de büyütmesi, Rusya'ya Amerikan-Rus rekabetinde yeni bir manevra alanı açıyor. Moskova'nın hesabı net: Rakibin gücü ne kadar pahalı çalışırsa, kendi hareket sahası o kadar genişler.