Medeniyeti yok etme söyleminin çöküşü

Medeniyet kavramı, yüzeysel ve kaba bir güç anlayışıyla açıklanamayacak kadar derin ve çok katmanlıdır. Medeniyet; yalnızca fiziksel altyapıdan, şehirlerden ya da ekonomik üretimden ibaret değildir. Aksine, medeniyet; tarihsel birikim, kolektif hafıza, kültürel kodlar, dil, normlar, değerler sistemi ve kurumsal sürekliliğin birleşiminden doğan organik bir bütündür. Bu nedenle bir medeniyet, inşa edilen bir bina değil; yüzyıllar boyunca oluşan bir anlam dünyasıdır.

Bu teorik çerçeveden bakıldığında, bir medeniyetin nasıl kurulduğu sorusu kritik hale gelir. Medeniyetler, ani sıçramalarla değil; uzun dönemli toplumsal etkileşimlerle, bilgi aktarımıyla ve kurumsallaşma süreçleriyle ortaya çıkar. Sosyolojik olarak bu süreç, kuşaklar arası öğrenme ve normların içselleştirilmesiyle ilerler. Siyasal açıdan ise devlet yapıları, hukuk sistemleri ve meşruiyet kaynakları medeniyetin taşıyıcı kolonlarını oluşturur. Dolayısıyla medeniyet, maddi olduğu kadar sembolik ve zihinsel bir yapıdır.

GÜCÜ YIKIMLA ÖLÇMENİN İFLASI

Tam da bu nedenle, herhangi bir siyasal liderin, özellikle ABD gibi küresel güç sahibi bir devletin başındaki bir ismin, "bir medeniyeti bombalarla yok edebileceği" yönündeki söylemi, yalnızca ahlaki açıdan değil, teorik açıdan da ciddi bir cehalet göstergesidir.

Nitekim son günlerde Donald Trump tarafından İran'a yönelik olarak dile getirilen "medeniyetin yok edileceği" yönündeki tehditler, uluslararası alanda geniş tepki uyandırmış ve bazı hukukçular tarafından potansiyel savaş suçu olarak değerlendirilmiştir.

Her şeyden önce, fiziksel yıkım ile medeniyetin ortadan kaldırılması arasında doğrudan bir eşitlik kurmak, indirgemeci ve hatalı bir varsayımdır. Tarih bunun sayısız örneğiyle doludur: şehirler yıkılmış, imparatorluklar çökmüş, fakat medeniyetler yaşamaya devam etmiştir. Çünkü medeniyet, maddi mekânlara değil; insanların zihinlerine, pratiklerine ve kolektif hafızasına yerleşmiştir. Bombalar, binaları yıkabilir; ancak dili, inancı, kültürel anlam dünyasını ve tarihsel sürekliliği ortadan kaldıramaz.

Dahası, böyle bir söylem, modern uluslararası hukuk düzeniyle de açık bir çelişki içindedir.

Sivil altyapıyı hedef alma ve kitlesel yıkım tehdidi, çağdaş savaş hukukunun temel ilkelerini ihlal eder. Nitekim uzmanlar, bu tür açıklamaların uluslararası insancıl hukuku ihlal edebileceğini ve "bir medeniyeti yok etme" söyleminin soykırım çağrışımları taşıdığını vurgulamaktadır.

GÜÇ YANILGISI VE TARİHSEL GERÇEKLİK

Bu noktada daha derin bir sorun vardır: Bu tür ifadeler, siyaseti rasyonel bir müzakere alanı olmaktan çıkarıp, kaba kuvvet ve yok etme retoriğine indirger. Oysa sürdürülebilir gücün yalnızca askeri kapasiteden değil; meşruiyet, norm üretimi ve kurumsal güvenilirlikten doğduğu açıkça ortadadır. Medeniyetler de bu uzun vadeli meşruiyet ve anlam üretimi süreçlerinin ürünüdür.

Dolayısıyla "bombalarla medeniyet yıkma" iddiası, sadece etik dışı değil, aynı zamanda analitik olarak da yanlıştır. Bu söylem, güç kavramını yanlış anlamanın bir sonucudur. Gerçek güç, yok etmekten değil; inşa etmekten, ikna etmekten ve sürdürülebilir düzenler kurmaktan gelir.

Bir medeniyetin bombalarla yok edilebileceğini iddia etmek, hem tarihsel gerçeklikten hem de temel siyaset bilimi teorilerinden kopuk bir yaklaşımdır. Bu tür söylemler, yalnızca tehlikeli değil, aynı zamanda entelektüel olarak savunulamazdır.

Medeniyetler, şiddetle yok edilebilecek kırılgan yapılar değil; aksine, yıkım karşısında dahi kendini yeniden üretebilen derin toplumsal organizmalardır. Bu gerçeği görememek ise, siyasal liderlik açısından ciddi bir kavrayış eksikliğine işaret eder.